Bronnen en scans – Naardingerland

Dit bronnenregister hoort bij het onderzoek naar Naardingerland, de abdij van Elten en de kerk van Naarden. Het vermeldt welke oorkondeteksten zijn geraadpleegd en welke vragen nog openstaan. De hier genoemde scans zijn vooral pagina’s uit gedrukte oorkondenboeken; zij zijn niet zonder meer scans van het oorspronkelijke perkament. Het register wordt aangevuld wanneer nieuwe archiefstukken beschikbaar komen.

Overdracht en bevestiging, 1280–1281

6 en 13 mei 1280 — Oorkondenboek van Holland en Zeeland (OHZ), deel IV, nrs. 1903 en 1906. Abdis Godelindis van Elten geeft Naardingerland aan Floris V in erfpacht tegen een jaarlijkse betaling van 25 Utrechtse ponden. Sommige lenen en inkomsten blijven uitgezonderd. Geraadpleegd: scans van de gedrukte uitgave.

13 mei 1280 — OHZ IV, nr. 1907. De abdis belooft een door het convent bezegelde bevestiging van de overeenkomst. Geraadpleegd: scan van de gedrukte uitgave.

14 mei 1280 — OHZ IV, nr. 1909. Aanvullende afspraak over de mogelijkheid de erfpacht terug te geven als Gijsbert van Amstel Floris het land op grond van een sterker recht ontneemt; een afzonderlijk beloofde betaling van 200 pond blijft verschuldigd. Geraadpleegd: scan van de gedrukte uitgave.

29 november 1281 — OHZ IV, nr. 1988. De gemeenschap van Elten bekrachtigt de eerdere overeenkomst. Geraadpleegd: scan van de gedrukte uitgave.

Aanspraken van de Van Amstels, 1285–1292

27 oktober 1285 — OHZ IV, nr. 2237, blz. 501–504. Verzoening met de broers Van Amstel; Gijsbert doet afstand van zijn aanspraken op Naardingerland. Willem van Amstel wordt als proost van Sint-Jan in Utrecht genoemd. Dat ambt bewijst op zichzelf geen rechten van het kapittel op de kerk van Naarden. Geraadpleegd: scans van de gedrukte uitgave.

27 oktober 1285 — OHZ IV, nr. 2238, blz. 507–509. De broers erkennen een schuld van 2.000 Hollandse ponden aan Floris V. Deze verplichting staat los van de jaarlijkse erfpacht aan Elten. Geraadpleegd: scans van de gedrukte uitgave.

15 maart 1292 — OHZ V, nr. 2706, blz. 159–160. Gijsbert belooft vijf oorkonden over het Gooi aan Floris over te dragen en noemt een lopend geschil met de abdis van Elten. De inhoud van de verloren stukken is niet bekend. Geraadpleegd: scans van de gedrukte uitgave.

De kerk van Naarden, 1299

21 juli 1299 — OHZ V, nr. 3488, blz. 1055–1056; eveneens uitgegeven in Oorkondenboek van het Sticht Utrecht (OSU) V, nr. 2930, blz. 413. Schout en schepenen verklaren dat vroegere geestelijken van de kerk van Naarden de tienden van Muiderberg als deel van hun priesterlijke inkomsten ontvingen; Lambert Kodde wordt als persona van de kerk genoemd. De twee gedrukte uitgaven betreffen dezelfde oorkonde, niet twee onafhankelijke getuigenissen. De tekst vermeldt niet wie het benoemingsrecht had en bewijst geen direct verband met Elten, Sint-Jan of Sint-Vitus. Geraadpleegd: scans van beide gedrukte uitgaven.

Nog aangevraagd en open vragen

D.Th. Enklaar, Middeleeuwsche rechtsbronnen van Stad en Lande van Gooiland (1932), blz. 469 en aangrenzende pagina’s — scan aangevraagd bij Stichting Stad en Lande. Nog te onderzoeken: de aard van de in 1280 uitgezonderde inkomsten, het patronaatsrecht van de kerk van Naarden en een eventueel verband met de tienden van Muiderberg. Zonder aanvullende bronnen blijven deze verbanden hypotheses.

Bijbehorend onderzoeksartikel: https://www.historischnaarden.com/post/naardingerland-in-1280-een-overdracht-met-een-lange-voorgeschiedenis

Opsteller: Floor Dijkstra. Stand van het register: 20 september 2026.