Tijdlijn van Naarden


 

Van de vroegste geschiedenis van Naardingerland tot de vestingstad van nu.
 

De geschiedenis van Naarden wordt steeds verder aangevuld door archiefonderzoek. Niet alle gebeurtenissen zijn precies te dateren. Daarom wordt hieronder duidelijk aangegeven wanneer een datering of historische verklaring nog onderwerp van onderzoek is.

Van de vroegste geschiedenis van Naardingerland tot de vestingstad van nu.


1. Vroege geschiedenis en Naardingerland
 

Vroege middeleeuwen.
Het gebied rond Naarden In het Gooi en het gebied langs de toenmalige kust ontwikkelen zich nederzettingen. De precieze ligging en ouderdom van het vroegste Naarden zijn nog onderwerp van onderzoek.
 

ca. 900 Naruthi in de Werdense bronnen

De naam Naruthi komt voor in vroegmiddeleeuwse bronnen die met de abdij van Werden samenhangen. De precieze relatie tussen Naruthi, Naardingerland en het latere Naarden is onderwerp van verder onderzoek.
 

968 Naardingerland in een oorkonde van Otto I

Een oorkonde uit 968 vormt een belangrijke bron voor het onderzoek naar Naardingerland en de rechten en bezittingen die met het Stift Elten verbonden waren.
 

970 Elten en Sint-Vitus

Een oorkonde uit 970 vormt een volgende belangrijke bron voor de relatie tussen het Stift Elten en het gebied. Ook de kerkelijke context en de betekenis van Sint-Vitus spelen in het onderzoek een belangrijke rol.
 

1176–1186 Elten en het kapittel van Sint-Jan in Utrecht

In deze periode komen de kerkelijke verhoudingen rond Naardingerland opnieuw in de bronnen naar voren. De overeenkomst tussen Elten en Sint-Jan vormt een belangrijke schakel in de institutionele geschiedenis van het gebied.
 

6 mei 1280 – Floris V en Naardingerland.
De overdracht van rechten in Naardingerland aan graaf Floris V markeert een belangrijk moment in de bestuurlijke geschiedenis van het gebied.
 

1280 Naardingerland, Godelindis en Floris V
De overdracht van rechten in Naardingerland aan graaf Floris V vormt een belangrijk moment in de bestuurlijke geschiedenis van het gebied.
 

1281 Bekrachtiging vanuit Elten
De afspraken rond Naardingerland worden vanuit Elten nader bekrachtigd.
 

1285 Gijsbrecht van Amstel doet afstand van aanspraken
Een volgende stap in de juridische en bestuurlijke ontwikkeling van Naardingerland.
 

1299 De kerk van Naarden en de tienden van Muiderberg
Bronnen verbinden de kerkelijke rechten van Naarden met de tienden van Muiderberg en geven daarmee meer inzicht in de positie van de kerk.

 
2. Oud-Naarden en de nieuwe stad
 

Tot het midden van de veertiende eeuw – Oud-Naarden.
Het oudere Naarden lag op een andere plaats dan de huidige vestingstad. De ligging en ontwikkeling ervan worden onderzocht met behulp van oorkonden, kaarten en landschappelijke gegevens.
 

1350–1353 Verwoesting en verplaatsing van Oud-Naarden

De verwoesting van Oud-Naarden en de ontwikkeling van de nieuwe stad vormen een beslissend keerpunt. Het Naarden dat wij nu als vestingstad kennen, ontwikkelde zich vervolgens op zijn nieuwe locatie.

 
3. Grote Kerk en Sint-Vitus
 

Late veertiende en vijftiende eeuw. 
Bouw van de Grote Kerk De Grote Kerk krijgt in verschillende bouwfasen haar omvang en vorm. De precieze datering van die fasen wordt nog vergeleken met bouwhistorische en archivalische bronnen.
 

1455 Werkzaamheden aan het koor van de Grote Kerk

Een bewaard gebleven archiefstuk documenteert werkzaamheden rond het koor van de kerk en biedt een belangrijke aanwijzing voor de bouwgeschiedenis van de Grote Kerk.
 

1468 Opbouw van de verbrande kerk

Een oorkonde van 16 augustus 1468 heeft betrekking op de opbouw van de verbrande kerk. Het document bewijst niet zonder meer wanneer de brand zelf heeft plaatsgevonden.
 

1469 Johannes Walter en de Sint-Vitusrelieken

In Rome wordt een overdracht van relieken van Sint-Vitus aan Johannes Walter vastgelegd. De overdracht zelf is gedocumenteerd. Of deze relieken vervolgens daadwerkelijk naar Naarden zijn gebracht, is nog onderwerp van onderzoek.

​

1481 – Een vermelde kerkbrand.
Historische monumentenbeschrijvingen noemen een brand in 1481. De omvang van de schade en de oorspronkelijke bewijsplaatsen worden nog gecontroleerd.
 

1490 – Een mogelijk volgende kerkbrand.
Een bouwhistorische publicatie noemt ook een brand in 1490. Deze vermelding blijft voorlopig zolang de onderliggende bron niet is vastgesteld.
 

1499
Mogelijke reliekoverdracht uit Corvey

Er wordt onderzocht of rond 1499 een verbinding heeft bestaan tussen Sint-Vitusrelieken uit Corvey en Naarden. Dit is vooralsnog een historische hypothese en geen bewezen reliekoverdracht.
 

26-27 1569 Kerkvisitatie van Naarden

De visitatie van 26 en 27 september 1569 geeft een bijzonder inkijkje in de kerkelijke situatie in Naarden kort voor de Opstand. De visitatie is een belangrijke primaire bron voor het onderzoek naar de Grote Kerk en haar inrichting.

​

4. Oorlog, water en verandering
1570 – De Allerheiligenvloed.
De Allerheiligenvloed van 1570 trof grote delen van de Nederlanden. Ook voor het onderzoek naar Naarden, de kustzone en het omliggende landschap is deze overstroming van belang.
 

1572 – Geweld in Naarden.
Tijdens de Opstand wordt Naarden getroffen door plundering en grootschalig geweld. Ook het lot van kerkelijke bezittingen en zilverwerk behoort tot het lopende onderzoek.
 

1673 Beleg en herovering van Naarden

In september 1673 werd het door Franse troepen bezette Naarden belegerd door het leger van Willem III. Na de beslissende gevechten capituleerde de Franse bezetting op 12 september. De Grote Kerk liep tijdens de strijd schade op. Naar de precieze belegeringswerken, artillerieposities en de oorzaak van de schade aan de kerk wordt verder onderzoek gedaan.
 

Na 1673 – Verdere ontwikkeling van de vesting.
De vestingwerken worden aangepast en uitgebreid. De militaire inrichting bepaalt lange tijd het uiterlijk van de stad.
 

5. Behoud en historisch onderzoek
 

Negentiende en twintigste eeuw.
Veranderend gebruik van de vesting Naarden verandert geleidelijk van een militair belangrijke vesting in een stad waar bewoning en behoud van historisch erfgoed een steeds grotere rol spelen.
 

Heden.
Nieuwe bronnen, nieuwe inzichten Archiefonderzoek naar Oud-Naarden, Elten, de Grote Kerk en de Sint-Vitusrelieken vult de geschiedenis voortdurend aan. Nieuwe vondsten kunnen aanleiding zijn om dateringen en verklaringen in deze tijdlijn te wijzigen
 

Deze tijdlijn maakt deel uit van het lopende onderzoek van Historisch Naarden. Nieuwe archiefvondsten, aanvullingen en correcties worden in de tijdlijn verwerkt.

Opsteller: Floor Dijkstra
t.